Αρχική Απόψεις & Σχόλια Eξορύξεις και τα πλούτη που (δεν) περιμένουν – oύτε την Ελλάδα ούτε...

Eξορύξεις και τα πλούτη που (δεν) περιμένουν – oύτε την Ελλάδα ούτε τον Καναδά #skouries

0
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Άρθρο τoυ Jamie Kneen (Μining Watch Canada). Δημοσιεύτηκε στο Canadian Center for Policy Alternatives.
Αρνητικό case study, για μια ακόμα φορά, οι Σκουριές από όπου και η φωτογραφία.

 

Ποιά πλούτη περιμένουν …

Ο Καναδάς αντιμετωπίζει τις εταιρείες εξόρυξης σαν τη χήνα με τα χρυσά αυγά. Αλλά αυτό που παίρνουμε σε αντάλλαγμα μοιάζει στην πραγματικότητα περισσότερο με αυγό χήνας.

Η εξόρυξη χαίρει τεράστιας κυβερνητικής υποστήριξης στον Καναδά. Πολιτικά, αντιμετωπίζεται ως μια καλή αναπτυξιακή επιλογή για τις απομακρυσμένες κοινότητες και τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Ο πρώην πρόεδρος του Saskatchewan, Brad Wall, είπε κάποτε: «Το καλύτερο πρόγραμμα για τους αυτόχθονες και τους ανθρώπους του Métis στο Saskatchewan δεν είναι καν πρόγραμμα – είναι η Cameco [εταιρεία εξόρυξης ουρανίου]». Και ο νόμος το υποστηρίζει αυτό. Οι επιχειρήσεις εξόρυξης εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα «ελεύθερης εισόδου» σε μεγάλο μέρος του Καναδά, δεδομένου ότι οι εξορύξεις θεωρούνται νόμιμα ως «η υψηλότερη και βέλτιστη» χρήση της γης. Αν και αυτοί οι νόμοι αμφισβητούνται από τους αυτόχθονες, οι σημερινοί ερευνητές για ορυκτά μπορούν να κατοχυρώσουν δικαιώματα και μάλιστα να κάνουν γεωτρήσεις ή εκσκαφές χωρίς να λάβουν υπόψη άλλους χρήστες της γης ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ιδιοκτήτες γης.

Υπάρχουν επίσης και οικονομικά κίνητρα για τις εξορύξεις. Οι ομοσπονδιακές και επαρχιακές κυβερνήσεις και επικράτειες δαπανούν εκατοντάδες εκατομμύρια σε δρόμους και διαδρόμους ηλεκτρικής ενέργειας για τη στήριξη εξορυκτικών δραστηριοτήτων, υποστηρίζοντας παράλληλα την κατάρτιση σε δεξιότητες εξόρυξης που συχνά δεν είναι χρήσιμες σε άλλους τομείς. Οι ήδη χαμηλοί συντελεστές φορολόγησης εταιρειών μειώνονται περαιτέρω από τις ελαφρύνσεις για έξοδα έρευνας και ανάπτυξης. Eιδικά χρηματοδοτικά εργαλεία με τη μορφή μετοχών επιτρέπουν στις εταιρείες εξόρυξης να περνούν το κόστος έρευνας στους επενδυτές ως φορολογικές ελαφρύνσεις. Και ενώ έχουν υπάρξει σιγά-σιγά κάποιες βελτιώσεις, οι καναδικές αρχές εξακολουθούν να μη χρεώνουν αρκετά τις εταιρίες εξόρυξης όταν πρόκειται για την εξασφάλιση κεφαλαίων για τον καθαρισμό διαρροών ή για τη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση και αποκατάσταση του περιβάλλοντος.

Όλα αυτά δικαιολογούνται δημοσίως από τη δημιουργία θέσεων εργασίας, τη συμβολή στο ΑΕΠ και τις εξαγωγές – και τους φόρους που καταβάλλονται. Οι εξορύξεις δημιουργούν «καλοπληρωμένες» θέσεις εργασίας, αν και περισσότερες από όσες παραδέχεται η βιομηχανία μετακινούνται εκεί από άλλους τομείς. Οι εξορύξεις δημιουργούν κέρδη από τις εξαγωγές και ενισχύουν το ΑΕΠ, αλλά οι οικονομολόγοι αμφισβη½τούν το κατά πόσο αυτές είναι πράγματι ανάπτυξη, ειδικά όταν αυτό που εξάγεται είναι πρώτες ύλες με μικρή προστιθέμενη αξία. Και οι φόροι;

Στα χαρτιά, οι εξορυκτικές δραστηριότητες πληρώνουν μεταξύ άλλων φόρο εταιρειών και φόρο επί των πωλήσεων, μαζί με δικαιώματα (royalties, που ονομάζονται μερικές φορές «φόροι εξόρυξης») με σκοπό την αποζημίωση του κράτους για τη μόνιμη απώλεια οποιουδήποτε πόρου εξάγεται. Ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνονται, οι εταιρείες εξόρυξης είτε θα καυχηθούν είτε θα παραπονεθούν για το ποσό που πληρώνουν σε φόρους. Σπανίως εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται τα ποσά αυτά, και πολύ λιγότερο τα συγκρίνουν με αυτά που ενδεχομένως θα έπρεπε να πληρώσουν αν δεν υπήρχαν οι χαμηλότεροι φορολογικοί συντελεστές, οι φορολογικές απαλλαγές και οι εξαιρέσεις. Ακόμα πιο ανήκουστο είναι ότι τους αρέσει να πιστώνονται τη θετική συμβολή από τους φόρους που πληρώνουν οι εργαζόμενοί τους.

Ο James Wilt, γράφοντας στο The Narwhal τον περασμένο Ιούλιο, διαπίστωσε ότι οι κυβερνήσεις του Καναδά εισπράττουν μικρότερο ποσοστό της αξίας του ορυκτού από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη δικαιοδοσία στον κόσμο. Υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις γι’αυτό, που ποικίλουν από τους χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές μέχρι τις περιόδους χάριτος και τις φορολογικές απαλλαγές και όπως ανέφερε, μέχρι τη χρήση μεταβλητής βάσης για τον υπολογισμό των μεταλλευτικών δικαιωμάτων. Ο Καναδάς είναι ασυνήθιστη περίπτωση σε διεθνές επίπεδο, στο βαθμό που χρεώνει, για παράδειγμα, τα δικαιώματα με βάση τα κέρδη και όχι την ποσότητα του εξορυσσόμενου ορυκτού, επιτρέποντας τις ελαφρύνσεις και τη «μετατόπιση των κερδών» ώστε να μειωθεί το οφειλόμενο ποσό.

Σε ένα ακραίο παράδειγμα, η Rita Celli του CBC ανέφερε τον Μάιο του 2015 ότι το 2013-14, η De Beers Canada κατέβαλλε στην κυβέρνηση του Οντάριο $226 σε μεταλλευτικά δικαιώματα από το Victor Mine στο Attawapiskat, το μοναδικό ορυχείο διαμαντιών στην επαρχία. «Τα δικαιώματα για τα διαμάντια προκάλεσαν τεράστια συζήτηση όταν η κυβέρνηση του Οντάριο τα εισήγαγε ξαφνικά το 2007», γράφει η Celli. «Ο τότε πρόεδρος Dalton McGuinty υποσχέθηκε ότι θα ωφελούνταν όλοι οι πολίτες του Οντάριο. Υποσχέθηκε ότι τα χρήματα θα χρησιμοποιούνταν για να προσλάβουν περισσότερους νοσοκόμους και να κρατήσουν τις τάξεις με μικρό αριθμό μαθητών στα σχολεία. »

Το μικρό ποσό οφείλεται στη δυνατότητα της De Beers να μειώσει την επένδυση κεφαλαίου της έναντι των μεταλλευτικών δικαιωμάτων . Ο Tom Ormsby, αντιπρόεδρος εξωτερικών και εταιρικών υποθέσεων της De Beers, δήλωσε στην Celli ότι η εταιρεία ξεκίνησε να πληρώνει εκατομμύρια το 2014. Οι εκθέσεις της, σύμφωνα με τον νόμο Canadian Extractive Sector Transparency Measures Act (ESTΜA) που είναι σε ισχύ από το 2015, δείχνουν ότι πλήρωσε σε μεταλλευτικά δικαιώματα $15.8 εκατομμύρια το 2016 (με κέρδη $79 εκατομμυρίων) και $ 11,3 εκατομμύρια το 2017 (με κέρδη $ 205 εκατομμυρίων). Το ορυχείο έκλεισε στις αρχές του 2019. Με άλλα λόγια, το ορυχείο πιθανότατα δεν παρήγαγε σχεδόν τίποτα για το Οντάριο για ολόκληρο το πρώτο μισό της παραγωγής του και πιθανώς λιγότερο από 100 εκατομμύρια δολάρια στα 11 χρόνια λειτουργίας του.

Οποιαδήποτε δήλωση των εκατομμυρίων των φόρων και των δικαιωμάτων χρήσης από τις εξορυκτικές δραστηριότητες πρέπει να περιλαμβάνει τη συνολική αξία του πόρου, καθώς πολλές φορές εξορύσσονται μέταλλα μεγαλύτερης αξίας σε εκατομμύρια δολάρια. Οποιοσδήποτε ειλικρινής υπολογισμός πρέπει επίσης να περιλαμβάνει όχι μόνο τη συνολική ροή χρημάτων προς τις κυβερνήσεις, αλλά και τις επιδοτήσεις, τα κόστη και τις οικονομικές υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής αναστάτωσης και των ζημιών στις τοπικές οικονομίες και το περιβάλλον.

***

Σε διεθνές επίπεδο, η καναδική κυβέρνηση παίρνει πραγματικά πολύ σοβαρά την προώθηση των καναδικών εταιριών εξόρυξης. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι ενώ η καναδική και διεθνής κοινωνία των πολιτών πιέζει για σχεδόν δύο δεκαετίες για περιορισμούς στις διεθνείς δραστηριότητες των καναδικών εταιρειών, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αρνήθηκε να αναγνωρίσει καν ότι συμβαίνουν παράνομες δραστηριότητες, παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και περιβαλλοντικές παραβιάσεις, πολύ λιγότερο να τα περιορίσει – ή να επιβάλει το μοναδικό νομοθέτημα που έχουμε, τον νόμο περί δωροδοκίας Corruption of Foreign Public Officials Act.

Ταυτόχρονα, ο Καναδάς παρέχει τεράστια υποστήριξη για τις διεθνείς εξορυκτικές επενδύσεις, πολιτικά και οικονομικά. Αυτό εξηγεί γιατί τόσες πολλές εταιρείες εξόρυξης έχουν έδρα τον Καναδά, ακόμη και αν δεν έχουν καναδικές επιχειρήσεις, ούτε καν Καναδούς διευθυντές και ανεξάρτητα από το ποιος κατέχει την πλειοψηφία των μετοχών τους.

Οι πρεσβείες μας συμβάλλουν στην «οικονομική διπλωματία», η οποία περιλαμβάνει την πίεση των ξένων κυβερνήσεων να στηρίξουν ευνοϊκές νομοθεσίες και πολιτικές και να βοηθήσουν στην οικοδόμηση σχέσεων μεταξύ στελεχών σε εταιρίες εξόρυξης και ξένων αξιωματούχων, όπως οι υπουργοί υπεύθυνοι για θέματα εξόρυξης και οι πρόεδροι κρατών. Οι Καναδοί διπλωμάτες παρέχουν επίσης άμεση στήριξη σε εταιρείες, στο βαθμό που τους βοηθούν να συμμορφωθούν με τους κανονισμούς και να υποβάλλουν αιτήσεις για άδειες. Ακόμα και η αναπτυξιακή βοήθεια μας είναι προσανατολισμένη στην ανταμοιβή των χωρών και περιοχών που είναι πρόθυμες να φιλοξενήσουν καναδικά έργα εξόρυξης και στη βοήθεια προς τις κυβερνήσεις να χειρίζονται τους νόμους για την εξόρυξη ώστε να ομαλύνουν τον δρόμο για τις καναδικές επενδύσεις.

Η οικονομική στήριξη είναι άμεση (επενδύσεις από το Καναδικό συνταξιοδοτικό σχέδιο και από το Ταμείο Επενδύσεων του Καναδά για την Αφρική, για παράδειγμα, ή δάνεια και ασφάλειες για περιπτώσεις πολιτικών κινδύνων από την Export Development Canada) και έμμεση. Ο Καναδάς έχει κατασκευάσει ένα τεράστιο δίκτυο φορολογικών συμφωνιών, διμερών επενδυτικών συμφωνιών και συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου που χρησιμεύουν στη διευκόλυνση και την προστασία των καναδικών επενδύσεων, καθώς και στη μετατόπιση των κερδών μέσω θυγατρικών εταιρειών για φοροαποφυγή. Όλα αυτά είναι νόμιμα, αν γίνουν σωστά.

Το αποτέλεσμα είναι μια offshore νησίδα πλούτου που βρίσκεται σε φορολογικούς παραδείσους και μυστικές δικαιοδοσίες στην Καραϊβική, στις Αγγλονορμανδικές Νήσους και ακόμη και σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ – πλούτος που δεν φορολογείται προς όφελος των χωρών από τις οποίες εξήχθη ή ακόμα και της χώρας που εργάστηκε για να γίνει η εξόρυξη (στην προκειμένη περίπτωση του Καναδά). Οι κυβερνήσεις που προσπαθούν να προστατεύσουν τους ανθρώπους και τα οικοσυστήματα τους από την καταστροφή των ορυχείων αντιμετωπίζουν την απειλή αγωγών πολλών εκατομμυρίων δολαρίων μέσω των προβλέψεων διαιτησίας σε αυτές τις επενδυτικές συμφωνίες.

Για να εξετάσουμε μόνο ένα παράδειγμα, η Eldorado Gold αγωνίζεται εδώ και χρόνια να προσπεράσει την αφοσιωμένη τοπική αντίδραση στο σχεδιαζόμενο χρυσωρυχείο των Σκουριών στη Χαλκιδική της βόρειας Ελλάδας. Οι ντόπιοι που αντιτάχθηκαν στο μαζικό έργο έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για την καταστροφή ενός δάσους με τεράστια πολιτιστική και ιστορική σημασία – εκεί όπου συγκεντρώθηκαν οι τοπικοί αντάρτες για να στήσουν το στρατηγείο τους για κινητοποίηση ενάντια στους φασίστες και τώρα αποτελεί το επίκεντρο του τουρισμού, της μελισσοκομίας, κ.λπ. – καθώς και για τη μόλυνση των αποθεμάτων γλυκού νερού (το μετάλλευμα περιέχει αρσενικό, μεταξύ άλλων).

Επίσης, αμφισβητούν τα υποτιθέμενα οφέλη για το ελληνικό κράτος – και έχουν βάσιμους λόγους. Μελέτη του ολλανδικού οργανισμού SOMO (Centre for Research on Multinational Corporations – Κέντρο Έρευνας Πολυεθνικών Εταιριών), βρήκε ότι η εταιρεία έχει σχεδιάσει την επένδυσή της λαμβάνοντας υπ’ όψη τη φοροαποφυγή. Οι θυγατρικές εταιρείες στην Ολλανδία θα επιτρέψουν στο Eldorado να μεταφέρει τα κέρδη από την Ελλάδα προς την Ολλανδία και τα Μπαρμπέιντος, ελαχιστοποιώντας την έκθεση σε φόρους και αφήνοντας στους Έλληνες λίγα να επιδείξουν σαν αντίβαρο στην οικολογική, κοινωνική και οικονομική αναστάτωση που προκαλεί το ορυχείο. Το SOMO υπολόγισε ότι η συμφωνία αυτή έχει κοστίσει στην Ελλάδα 1,7 εκατομμύρια ευρώ σε απώλειες από φόρους μόνο το 2013-14 (σχεδόν 2,5 εκατομμύρια δολάρια με βάση την τότε συναλλαγματική ισοτιμία).

Μια ματιά στις πληρωμές της Eldorado Gold προς κυβερνήσεις, όπως αποκαλύπτονται υπό την ισχύ του ESTMA (Extractive Sector Transparency Measures Act), δείχνει ότι από το 2018 η εταιρεία πραγματοποίησε σημαντικές πληρωμές στην Τουρκία, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής χρυσού της, αλλά πουθενά αλλού. Ούτε καν στον Καναδά, όπου υποτίθεται ότι έχει την έδρα της, αλλά και όπου τώρα λειτουργεί το ορυχείο Lamaque έξω από το Val-d’Or του Κεμπέκ.

Αυτό που δεν ξέρουμε είναι πόσο θα έπρεπε να είχε καταβάλει η εταιρεία αν δεν υπήρχε αυτό που οι λογιστές ονομάζουν «επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό», ή αυτό που εμείς οι υπόλοιποι αποκαλούμε φοροδιαφυγή. Ούτε αυτός ο υπολογισμός δείχνει τι ποσό έχει μείνει στην άκρη ως εγγύηση ασφάλειας για το κλείσιμο, τον καθαρισμό και πιθανές διαρροές και ατυχήματα.

Είναι λογικό ότι η Τουρκία, ως ο κύριος οικοδεσπότης των λειτουργιών της Eldorado Gold, πρέπει να επωφεληθεί περισσότερο. Αλλά παραμένει το ερώτημα κατά πόσο η χώρα ωφελείται αρκετά ώστε να αποζημιωθεί για την απώλεια του χρυσού μεταλλεύματος, πόσο μάλλον για τις διάφορες μορφές ζημιών που προκαλούνται από την εξόρυξη ή τις υποχρεώσεις που αφήνει πίσω της. Και είναι παραπάνω από πιθανό ότι η εταιρεία έχει ελαχιστοποιήσει την έκθεσή της στους τουρκικούς φόρους.

Αλλά ταυτόχρονα, είναι ξεκάθαρο ότι δεν υπάρχει άμεση επιστροφή για τον Καναδά από όλη την υποστήριξη που παρέχει. Εάν η αξία της μετοχής αυξάνεται ή η εταιρεία καταβάλλει μερίσματα, οι πολίτες μπορούν να επωφεληθούν ως μέτοχοι – μέσω των συντάξεων, των RRSP ή του Καναδικού Συνταξιοδοτικού Σχεδίου. Αλλά ξεκάθαρα, η λεία καθαρίζεται κυρίως από άλλους: τα καλοπληρωμένα στελέχη των εταιρειών, οι τράπεζες που χρηματοδοτούν όλα αυτά, καθώς και οι νομικοί, λογιστικοί και επενδυτικοί οίκοι.

Τελικά, η ιδέα ότι η εξορύξεις είναι καλές για τον Καναδά είναι αρκετά αμφίβολη. Η πραγματικότητα μέσα στον Καναδά είναι πολύ πιο περίπλοκη από ότι κυβερνήσεις μας και τα περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι πρόθυμα να παραδεχτούν. Σε άλλα μέρη του κόσμου, η πραγματικότητα είναι ότι τα καναδικά ορυχεία ωφελούν κυρίως τις εταιρίες εξόρυξης, τους τοπικούς παράγοντες που παρέχουν υποστήριξη και τους χρηματοδότες τους. Οι συνεισφορά στις χώρες-οικοδεσπότες ποικίλει και είναι σε γενικές γραμμές αρνητική. Παρά την προσπάθεια των τοπικών αρχών, ο Καναδάς δεν ωφελείται καθόλου. Ήρθε η στιγμή να αρχίσουμε να διαλύουμε τη νομική, κανονιστική, οικονομική και πολιτική στήριξη που τροφοδοτεί και συντηρεί αυτό το ψεύτικο αφήγημα.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.