ΠΡΟΣ:

Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής

Δ/ση Μεταλλευτικών και Βιομηχανικών Ορυκτών/ Tμήμα Α’

ΘΕΜΑ: “ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ / ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΤΩΝ ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΑ ΚΑΙ ΛΟΤΣΑΝΙΚΟΥ ΣΤΙΣ ΣΚΟΥΡΙΕΣ”

Ιερισσός, 25 Σεπτεμβρίου 2013

Τα φράγματα βαρύτητας “Καρατζάς” και “Λοτσάνικο” της εταιρείας Ελληνικός Χρυσός στις Σκουριές αποτελούν πρωτοφανή για την Ελλάδα τεχνικά έργα ανάλογα σε μέγεθος με το φράγμα Κρεμαστών της ΔΕΗ, ένα από τα μεγαλύτερα την Ευρώπη. Τα φράγματα αυτά:

  • προορίζονται να συγκρατήσουν αποβλήτων εμπλουτισμού ειδικού βάρους >1,5 t/m3, τοποθετημένων σε κεκλιμένη επιφάνεια

  • θα εδράζονται σε έδαφος κατακερματισμένο, με εξαιρετικά έντονο ανάγλυφο κλίσεων ~19%, σε μια περιοχή ιδιαίτερα σεισμογενή

  • θα βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση από το ανοικτό όρυγμα και το υπόγειο μεταλλείο των Σκουριών όπου θα πραγματοποιούνται επί περισσότερα από 30 χρόνια ισχυρότατες σειρές καθημερινών εκρήξεων,

Όλα τα ανωτέρω καθιστούν το εγχείρημα βέβαιο έγκλημα ανυπολόγιστων διαστάσεων και επιπτώσεων.

Στη συνέχεια θα αναφερθούμε για συντομία μόνο στο φράγμα και τον χώρο απόθεσης “Καρατζά”, αφού και το “Λοτσάνικο” βρίσκεται στην ίδια θέση και έχει πανομοιότυπα τεχνικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά.

Για σύγκριση με ένα φράγμα βαρύτητας που λειτουργεί ήδη εδώ και 45 περίπου χρόνια, αναφέρουμε στοιχεία του φράγματος των Κρεμαστών.

Τεχνικά στοιχεία:

ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΚΡΕΜΑΣΤΑ

ΚΑΡΑΤΖΑΣ

Ύψος στον άξονα

153 μ.

150 μ.

Ύψος στη βάση κατάντι

170 μ.

169 μ.

Μέγιστο πλάτος βάσης

610 μ.

560 μ.

Όγκος φράγματος

8.130.000 κ.μ.

8.644.000 κ.μ.

Ειδ. Βάρος υλικού απόθεσης

1,0 (νερό)

>1,5 (απόβλητα)

ΜΠΕ σελ.5.3-67

  • Το φράγμα Κρεμαστών είναι από τα υψηλότερα φράγματα βαρύτητας της Ευρώπης και επομένως και το φράγμα Καρατζά. Το μέγιστο πλάτος βάσης του φράγματος Καρατζά είναι σημαντικά μικρότερο. Η τελική επιφάνεια της “λίμνης Κρεμαστών” είναι, φυσικά, οριζόντια.

  • Η τελική επιφάνεια του “χώρου απόθεσης Καρατζά” είναι κεκλιμένη, με το χαμηλότερο σημείο στη στάθμη +410 (στάθμη στέψης φράγματος +415) και το υψηλότερο στη στάθμη +640 δηλαδή 230 μ υψηλότερα από τη στέψη του φράγματος. Το υψηλότερο σημείο της κοίτης του ρέματος στη στάθμη +640 είναι και το υψηλότερο σημείο του χώρου απόθεσης. Δεδομένου ότι η στάθμη της κοίτης στον άξονα του φράγματος είναι +250 και το μήκος της κοίτης είναι 2.000 μ, η ανηγμένη κλίση της κοίτης και του επιπέδου έδρασης του φράγματος είναι ~19,5%.

  • Το ειδ. βάρος του νερού της λίμνης Κρεμαστών είναι 1,0 t/m3 ενώ της “πάστας” αποβλήτων που θα αποτεθούν στον Καρατζά είναι >1,5 t/m3 (ΜΠΕ πιν. 4.2.4-1 σελ.4.2-15). Σε όλους τους υπολογισμούς που ακολουθούν το ειδικό βάρος της “πάστας” λαμβάνεται ίσο με 1,5 t/m3.

Γεωλογικά χαρακτηριστικά έδρασης του φράγματος (ΜΠΕ σελ. 5.3-74)

Το βραχώδες υπόστρωμα είναι σχιστολιθικό και κατά θέσεις (;) εμφανίζεται επιφανειακά αποσαθρωμένο σε πάχος 1 μ έως 5,5 μ και τοπικά έως 12 μ.

Γεωτεχνική ενότητα 1: … Βραχομάζα κυρίως μέτρια ασθενής έως μέτρια αποσαθρωμένη και έντονα κερματισμένη”.

Η κλίση του φυσικού εδάφους έδρασης του φράγματος είναι 19,5%. Σύμφωνα μην ΜΠΕ δεν θα υπάρξουν υποχωρήσεις ή παραμορφώσεις στο έδαφος θεμελίωσης από τις πιέσεις που θα ασκηθούν από το χωμάτινο φράγμα βάρους 25 εκατ. τόνων και ύψους 150 μ. Επίσης δεν θα υπάρξουν ολισθήσεις λόγω της σχιστολιθικής κατακερματισμένης δομής και της κατωφερικής κλίσης 19,5% του εδάφους θεμελίωσης. Κανένας από αυτούς τους ισχυρισμούς δεν τεκμηριώνεται.

Κίνδυνος πρόκλησης σεισμικού φαινομένου

Δεν έχει αντιμετωπισθεί η περίπτωση πρόκλησης σεισμικού φαινομένου από την επιφόρτιση του εδάφους έδρασης του φράγματος που έχει τα χαρακτηριστικά που προαναφέρθηκαν και της απόθεσης αποβλήτων με ειδικό βάρος 1,5.

Αναφέρουμε σχετικά ότι στις 5 Φεβρουαρίου 1966 εκδηλώθηκε κοντά στη λίμνη των Κρεμαστών σεισμός 6,2 R από τον οποίο σκοτώθηκε ένα άτομο και τραυματίστηκαν 60. Οι κατολισθήσεις που συνόδευσαν την σεισμική δόνηση κατέστρεψαν περίπου 750 σπίτια στην Ευρυτανία ενώ 7.050 σπίτια έπαθαν μη επισκευάσιμες βλάβες. Πριν και μετά από τον κύριο σεισμό προηγήθηκαν προσεισμοί (μεγαλύτερος 4.7R ) και μετασεισμοί (μεγαλύτερος 5.3R). Η σεισμική ακολουθία ξεκίνησε μετά την πλήρωση της τεχνητής λίμνης του φράγματος των Κρεμαστών στον ποταμό Αχελώο. Μελέτη έδειξε ότι οι σεισμοί σχετίζονται με την φόρτωση της τεχνητής λίμνης.

Τεχνικά χαρακτηριστικά της “πάστας” αποβλήτων

Η παραδοχή της ΜΠΕ για τα απόβλητα εμπλουτισμού κατά την απόθεσή τους, μερική και τελική, στο χώρο “Καρατζάς” (και στο χώρο “Λοτσάνικο”) είναι ότι πρόκειται για “πάστα”, ειδικού βάρους >1,5 t/m3, “απόλυτα στεγανή και απαραμόρφωτη” από φυσικά φαινόμενα (πλημμυρικές βροχοπτώσεις, σεισμικές επιπονήσεις κ.λ.π) εις το διηνεκές. Ούτε αυτός ο ισχυρισμός τεκμηριώνεται.

Τα απόβλητα που αποτίθενται είναι κατά 72% στερεή πάστα. Λόγω των γεωχημικών και γεωτεχνικών χαρακτηριστικών των αποβλήτων, δεν απαιτείται στεγανοποίηση των εγκαταστάσεων απόθεσης ούτε εφαρμογή φραγμού στις πρώτες στρώσεις των αποθέσεων… Εξασφαλίζεται εξάλειψη διήθησης νερού προς το υπόβαθρο της περιοχής απόθεσης” (ΜΠΕ σελ. 5.3-73).

Επιπλέον αναφορά στη ΜΠΕ, πίν.4.2.4-1 σελ.4.2-15):

Λόγω της πολύ μικρής υγρασίας του αποτιθέμενου υλικού δεν υπάρχει ξεχωριστή υδατική φάση μέσα στην εγκατάσταση απόθεσης και κατ’επέκταση δεν ασκούνται πιέσεις στο φράγμα με σημαντικά πλεονεκτήματα στην ευστάθεια των φραγμάτων”.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, ουσιαστικά το φράγμα δεν “συγκρατεί” τα απόβλητα αλλά παίζει έναν απλό ρόλο δημιουργίας αισθήματος ασφάλειας, αφού τα απόβλητα “στέκονται” από μόνα τους. Δεν δέχεται απολύτως καμία οριζόντια ώθηση, ενώ η ασκούμενη πίεση στην ανάντι πλευρά του είναι μηδενική από το υψόμετρο +410 (χαμηλότερο επίπεδο απόθεσης αποβλήτων) ως τη βάση του φράγματος στο υψόμετρο +265.

Στους παλαιούς χώρους απόθεσης, Καρακόλι και Σεβαλιέ Ι και ΙΙ στις Μεταλλευτικές Εγκαταστάσεις Στρατωνίου και στο τέλμα Ολυμπιάδας, η τελική μορφή των αποβλήτων μετά την εξάτμιση/στράγγιση του περιεχόμενου νερού, μπορεί να θεωρηθεί επίσης “στερεή”. Η επεξεργασία με φιλτρόπρεσα στο χώρο εμπλουτισμού εξαλείφει απλά το κόστος και τη διαδικασία άντλησης των αποβλήτων στον χώρο απόθεσης σε υδαρή μορφή. Η τελική επιφάνεια των αποβλήτων σε αυτούς τους χώρους είναι επίπεδη και όχι κεκλιμένη.

Κεκλιμένη απόθεση των αποβλήτων εμπλουτισμού

Στην περίπτωση του φράγματος Καρατζά (και του Λοτσάνικου) η εταιρεία καταφεύγει στη μεταφορά σε “πάστα” των αποβλήτων για να αυξηθεί πολλαπλάσια η χωρητικότητα του χώρου απόθεσης. Ο λόγος είναι ότι λόγω της διαμόρφωσης (φαραγγιού) και της έντονης κλίσης του χωρου, εαν η απόθεση κατέληγε σε οριζόντιο τελικό επίπεδο στο υψόμετρο +410, η έκταση της επιφάνειας του χώρου απόθεσης Καρατζά θα μειωνόταν δραματικά σε 160 στρέμματα από τα 716 στρέμματα που θα καταλάβει κατά τον σχεδιασμό με την “πάστα”. Η χωρητικότητά του θα περιοριζόταν σε μόλις 4,8 εκατ. κ.μ., από τα 29,2 εκατ. κ.μ. (43,8 εκατ. τόνοι) του σχεδιασμού. Και φυσικά για κάθε 1 μέτρο ανύψωσης του φράγματος πέραν της στάθμης +415 η χωρητικότητα αυξάνεται μόλις κατά 160.000 κ.μ. Αλλά το ύψος 150 μ. του χωμάτινου φράγματος είναι ήδη εξωφρενικά παράλογο και επικίνδυνο.

Η επιλογή της κεκλιμένης απόθεσης με υψομετρική διαφορά 230 μ από την επιφάνεια δεν είναι “Βέλτιστη Διαθέσιμη Τεχνική” (ΒΑΤ). Είναι αναγκαστική λύση πολλαπλασιασμού της χωρητικότητας των χώρων απόθεσης, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον ολόκληρης της περιοχής και των κατοίκων της από μια πιθανή αστοχία.

Οι δυο χώροι απόθεσης Καρατζά και Λοτσάνικου είναι σχεδιασμένοι έτσι ώστε να μην μπορούν να δεχθούν ούτε ένα τόνο αποβλήτων πέραν των προγραμματισμένων. Ωστόσο, όπως αναλύεται στη συνέχεια, η επέκταση της εκμετάλλευσης του κοιτάσματος των Σκουριών εαν το επιτρέψουν οι τιμές των μετάλλων και άλλες συνθήκες κάθε άλλο παρά αποκλείεται. Ανάλογα με την αύξηση του εξορυκτέου όγκου μεταλλεύματος θα αυξηθούν και οι ποσότητες των προς απόθεση τελμάτων για τις οποίες όμως δεν έχουν προβλεφθεί επαρκείς χώροι απόθεσης.

Διαμόρφωση της τελικής επιφάνειας του χώρου απόθεσης

Παρουσιάζει ιδιαίτερο τεχνικό ενδιαφέρον η περιγραφή της διαμόρφωσης της επιφάνειας του χώρου απόθεσης. Το φράγμα θα κατασκευασθεί σε δύο στάδια και συνακόλουθα και η απόθεση των αποβλήτων. Όπως βεβαιώνεται στη ΜΠΕ, η πάστα των αποβλήτων με υγρασία 28% είναι απολύτως στεγανή και στερεή!

Στο “Στάδιο 1” η στέψη του φράγματος θα διαμορφωθεί στη στάθμη +385 και θα δεχθεί 8.313.516 κ.μ. αποβλήτων ή 12,6 εκατ. τόνους (ΜΠΕ πιν. 5.3.4-4 σελ. 5.3-79).

Τα απόβλητα προβλέπονται να αποτεθούν για μήκος περί τα 100m οριζόντια (σε επαφή με την ανάντι πλευρά του φράγματος στη στάθμη +380) και στη συνέχεια με μικρή κλίση της τάξης των 6°”. (ΜΠΕ σελ. 5.3-85)

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πρώτα θα διαμορφωθεί συνολικά το επίπεδο +380 και στη συνέχεια, από τα ~100 μ από την ανάντι πλευρά του φράγματος θα διαμορφωθεί επιφάνεια κλίσης 6°, με όριο τη γραμμή τομής της με την κοίτη στη σταθμη +460 και με τις όχθες του ρέματος σε χαμηλότερες στάθμες.

Στο “Στάδιο 2” θα διαμορφωθεί το οριζόντιο επίπεδο στη στάθμη +410 συνολικά και στη συνέχεια, κατά την προηγούμενη πρακτική, το κεκλιμένο με κλίση 6° μέχρι την ανώτατη στάθμη +640 της κοίτης και με τις όχθες του ρέματος. Αλλά το μήκος του ρέματος από την αρχή του κεκλιμένου επιπέδου μέχρι το +640 είναι 1.900 μ, εαν η υψομετρική διαφορά είναι 230 μ. Έτσι η κλίση είναι 12% ή 7°. Για να παραμείνει η κλίση στις 6° πρέπει κλιμακωτά να αντιμετωπισθεί ύψος ~40 μ. Με 8 βαθμίδες των 5 μ. εκάστη. Πρέπει όμως να αποδεικνύεται ότι αυτή η κλιμάκωση έχει σταθερότητα και σε πλημμυρικές βροχοπτώσεις και γενική κλίση της επιφάνειας των αποβλήτων 6°.

Έργα υδραυλικής προστασίας

Το φράγμα “Καρατζάς” κατασκευάζεται στη θέση συμβολής του ρέματος Καρατζά με το ρέμα Καρόλακκας και κατά συνέπεια δεν υπάρχει κοίτη του Καρατζά κατάντι του φράγματος. Ούτε ρέμα πλέον υπάρχει, έστω για 1 μ, αφού ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή ανάντι του φράγματος γίνεται χώρος απόθεσης αποβλήτων με τελική επιφάνεια κλίσης 12%. Τελικά τα ρέματα Καρατζάς και Λοτσάνικο, με την ευρύτερη περιοχή τους, μεταμορφώνονται σε δυο κολοσσιαία φράγματα βαρύτητας και σε δυο τέλματα αποβλήτων εμπλουτισμού. Τα νερά των λεκανών απορροής τους, σε όση έκταση δεν καταλαμβάνονται από απόβλητα, θα καταλήγουν σε τρεις περιμετρικές “τάφρους αντιπλημμυρικής προστασίας”. Την (ΚΤ1) μήκους 3.267 μ, διατομής 4μ Χ 1μ, την (ΚΤ2) μήκους 3.885 μ, διατομής 1,5μ Χ 2μ και 5μ Χ 1μ και τη (ΛΤ1) μήκους 2.521 μ, διατομής 1,5μ Χ 2μ και 2μ Χ 2μ:

Η δεύτερη (ΚΤ2)… διαμορφώνεται επί του υφιστάμενου φυσικού αναγλύφου στην κορυφογραμμή μεταξύ των εγκαταστάσεων απόθεσης των δυο φραγμάτων και προστατεύει τις λεκάνες και των δυο φραγμάτων από τις απορροές των Β και ΒΔ λεκανών απορροής” (ΜΠΕ σελ. 5.3-83).

Θα πρέπει λοιπόν να εξηγήσετε πώς μια “αντιπλημμυρική τάφρος επί της κορυφογραμής” προστατεύει τις λεκάνες των δυο φραγμάτων. Κατά τους υπολογισμούς επάρκειας των “τάφρων” για αποτελεσματική αντιπλημμυρική προστασία, θεωρείται εξασφαλισμένο στο διηνεκές ότι στο συνολικό μήκος τους των 9.673 μ, στις φυσικές συνθήκες και στο ανάγλυφο της περιοχής δεν θα συμβεί απόφραξη από θάμνους, δέντρα και αποθέσεις σε μια πλημμυρική βροχόπτωση. Και η περίπτωση αυτή δεν αντιμετωπίζεται ενώ οι συνέπειές της στους χώρους απόθεσης και στα φράγματα μπορεί να οδηγήσουν σε καταστροφική αστοχία.

Δεν έχει ληφθεί επίσης υπ’οψη το γεγονός ότι η επιφάνεια του τέλματος είναι λεία με κλίση 12% και

Στην ανατολική πλευρά των εγκαταστάσεων απόθεσης (δηλαδή στην πλευρά που

προσεγγίζει τα φράγματα), η απόθεση των αποβλήτων εμπλουτισμού θα πραγματοποιηθεί με οριζόντια επιφάνεια (μηδενική κλίση) ούτως ώστε να δημιουργηθεί χώρος αποθήκευσης νερού πάνω από την επιφάνεια των αποβλήτων, ακριβώς ανάντη των φραγμάτων.” (ΜΠΕ σελ.5.3-82).

Η υψομετρική διαφορά του δαπέδου αυτής της “αποθήκης” από το άνω όριο του τέλματος είναι 230 μ και μόλις 5 μ από τη στέψη του φράγματος, ενώ το πλάτος της είναι ~100 μ. (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ. Τομή του φράγματος). Η ταχύτητα του νερού λόγω της κλίσης και της απόστασης των 1.900 μ από το υψηλότερο σημείο θα είναι 47 m/sec θεωρητικά (170 km/h) και λόγω τριβών κ.λ.π. περί τα 150 km/h, ενώ η ορμή θα είναι 47 tm/sec. Η πλευρά ύψους 5 μ με κλίση 1:2,25 ως τη στέψη δεν μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο υπερπήδησης των νερών στην κατάντι πλευρά του φράγματος. Οι συνέπειες είναι πλέον δεδομένες, με κατάληξη την κατάρρευση του φράγματος.

Επισημαίνουμε ότι ακόμα, μέχρι και σήμερα, δεν έχει δημοσιευθεί Προεδρικό Διάταγμα οριοθέτησης των ρεμάτων Καρατζά και Λοτσάνικου..

Ρευστοποίηση των αποβλήτων (liquefaction ή liquification)

ΜΠΕ σε. 5.3-84:

Υπέρ της ασφαλείας, τα ανώτερα 30 μ των αποβλήτων εμπλουτισμού θεωρήθηκαν ως ρευστοποιημένα ασκώντας επιπρόσθετες υδροστατικές πιέσεις στο σώμα του φράγματος… Για τη μέγιστη στάθμη πλήρωσης της εγκατάστασης απόθεσης, εκτιμάται ότι ο σχεδιασμός του φράγματος είναι επαρκής. Αναμένονται καθιζήσεις στη στέψη του φράγματος οι οποίες όμως εφόσον παρέχεται επαρκές ελεύθερο ύψος μεταξύ της στέψης του φράγματος και της ανώτατης επιφάνειας απόθεσης των αποβλήτων εμπλουτισμού, δεν θα προκαλέσουν προβλήματα στη λειτουργία του φράγματος… εφόσον τα απόβλητα αποτεθούν υπό το νερό (;), τότε ακόμα και για σεισμικό γεγονός με περίοδο επαναφοράς 475 έτη, τα ανώτερα 8-20 μ. των αποθέσεων δύνανται να ρευστοποιηθούν.

Καθώς τα απόβλητα προβλέπονται να αποτεθούν για μήκος περί τα 100 μ οριζόντια και στη συνέχεια με μικρή κλίση της τάξης του 6º, οι συνέπειες από μια ενδεχόμενη ρευστοποίησή τους εκτιμάται ότι δεν θα είναι σημαντικές. Όμως ακόμα και με θεώρηση ρευστοποίησης των ανώτερων 30 μ των αποβλήτων και για εδαφική επιτάχυνση 0,85 g το φράγμα δεν επιτρέπει υπερχείλιση σε περίπτωση έντονου σεισμικού γεγονότος”.

Ομως η κλίση είναι 7° ή 12%. Το ειδικό βάρος των αποβλήτων είναι >1,5 t/m3 και σύμφωνα με το σενάριο της ΜΠΕ θα “ρευστοποιηθούν τα ανώτερα 30 μ των αποβλήτων…” σε όλη την έκταση του χώρου απόθεσης εμβαδού 715 στρεμμάτων. Το ανώτατο σημείο της ρευστοποίησης είναι 230 μ υψηλότερα από το επίπεδο +410 της κατώτατης, σε επαφή με την ανάντι πλευρά του φράγματος, οριζόντιας επιφάνειας αποβλήτων. Λόγω της διαμόρφωσης του χώρου απόθεσης, στα “ανώτερα 30 μ των αποβλήτων” περιέχεται το 80% της συνολικής χωρητικότητας των 29,2 εκατ. κ.μ. ή 43,8 εκατ. τόνων του χώρου απόθεσης Καρατζά, δηλαδή 35,0 εκατ. τόνοι αποβλήτων!

Το φράγμα Καρατζά έχει όγκο 8,64 εκατ. κ.μ. (ΜΠΕ σελ. 5.3-87 πιν. 5.3.4-4) ή βάρος περίπου 22 εκατ. τόνων και ύψος στον άξονα 150 μ και “αναμένονται καθιζήσεις στη στέψη του φράγματος” . Οι καθιζήσεις αυτές δεν “εκτιμώνται” όπως δεν “εκτιμάται” και ο χρόνος τερματισμού των καθιζήσεων. Αυτό σημαίνει ελάττωση του απόλυτου υψομέτρου στέψης +415, ενώ το +410 του επιπέδου των αποβλήτων είναι σταθερό και επομένως το ύψος “ασφαλείας υπερπήδησης” της στέψης των 5 μ ελαττώνεται!

Τελικά η ΜΠΕ ισχυρίζεται ότι ρευστοποιημένος όγκος αποβλήτων βάρους 35,0 εκατ. τόνων σε μια επιφάνεια κλίσης 12%, από ανώτερο ύψος 230 μ, δεν θα υπερπηδήσει πλευρά ύψους <5μ και κλίσης 1:2,25! Επίσης κατά τη ΜΠΕ, δεν θα υπάρχουν “επιπτώσεις” στη δομική επάρκεια του φράγματος όταν η μάζα των ρευστοποιημένων αποβλήτων ειδικού βάρους >1,5 t/m3 θα επιπέσει στην ανάντι πλευρά του φράγματος, που θα έχει ελεύθερο ύψος <5μ και πλάτος μόλις 27μ. Ο σχεδιασμος του φράγματος θεωρείται “επαρκής” χωρίς να παρέχεται η απαραίτητη τεκμηρίωση. Ήδη αναφέραμε ότι η ταχύτητα νερού (ή αποβλήτων στην ανάντι πλευρά του φράγματος θα είναι περίπου150 km/h, ενώ η ορμή 1,5 φορές μεγαλύτερη από του νερού, δηλαδή 70,5 tm/sec.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι, όπως διαπιστώσαμε επί τόπου, το γεωτεχνικό πρόγραμμα με γεωτρήσεις άρχισε μόλις πριν από 2 μήνες, δηλαδή μετά από την κατάθεση της ΜΠΕ (10.8.2010) και πολύ μετά από τη σύνταξη και την υποβολή στην Υπηρεσία σας της Τεχνικής Μελέτης και του σχετικού Προσαρτήματος των φραγμάτων.

Όγκος του εξορυκτέου κοιτάσματος

Όλα όσα προαναφέραμε εδράζονται στην παραδοχή της ΜΠΕ ότι οι τιμές βάσης για το υπολογισμό της ποσότητας του εξορυκτέου κοιτάσματος είναι αυτές που περιλαμβάνονται στη ΜΠΕ που κατατέθηκε στο ΥΠΕΚΑ στις 10 Αυγούστου 2010: Χρυσός $425/oz και χαλκός $1,1/lb.

Η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου 2011, με τις παραδοχές της ΜΠΕ. Οι τιμές των μετάλλων τότε ηταν Au $1600/oz και Cu $4,2/lb. Το εξορυκτέο κοίτασμα προσδιορίστηκε σε 146 εκατ. τόνοι. Και με την ποσότητα αυτή προσδιορίζονται όλα τα υπόλοιπα μεγέθη του υποέργου “Σκουριές” και ειδικότερα οι διαστάσεις του ανοικτού ορύγματος, των φραγμάτων και των χώρων απόθεσης “Καρατζάς” και “Λοτσάνικο”. Όμως η ΜΠΕ αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο επέκτασης της εκμετάλλευσης του κοιτάσματος των Σκουριών σε χαμηλότερες περιεκτικότητες, πέραν των εγκεκριμένων με την ΚΥΑ 201745/201146 εκατ. τόνων και του ανοικτού ορύγματος των 700 μ:

ΜΠΕ (παρ. 5.1.2 σελ5.1-4 και 5.1-5):

Ο πορφυρικός κορμός της μεταλλοφορίας περιβάλλεται από σχιστόλιθο ο οποίος λόγω εμπλουτισμού αποτελεί επίσης κοίτασμα με συνεχώς απομειούμενη ακτινικά περιεκτικότητα σε χρήσιμα μέταλλα… Στο ενοποιήμένο όρυγμα το εξορυσσόμενο υλικό που εχει περιεκτικότητα σε Au ≥0,18 gr/t (Cut-off grade) θεωρείται μετάλλευμα και οδηγείται στο εργοστάσιο εμπλουτισμού. Στήν υπόγεια εκμετάλλευση, ως μετάλλευμα θεωρείται το τμήμα του κοιτάσματος με οριακή περιεκτικότητα σε Au ≥ 0,45 gr/t. Τα μεταλλευτικά αποθέματα για το κοίτασμα “Σκουριές” όπως διαμορφώνονται με βάση τον ανωτέρω σχεδιασμό και προσεγγίσεις, σε συνδυασμό με την εφαρμογή καταλλήλων οικονομικών συντελεστών που περιλαμβάνουν τις τιμές των Au $425/oz και Cu $1,1/lb ,τα ποσοστά ανάκτησης εμπλουτισμού Au 84% και Cu 91% και την καθαρή απόδοση της μεταλλουργίας (NSR ≥€10,8/t) εκτιμώνται σε 146 εκατ. t”.

ΜΠΕ (2.2.3 σελ. 2.2-5);

Το κοίτασμα των Σκουριών είναι πλήρως ερευνημένο και αποτελείται από έναν κυλινδρικό πορφυριτικό κορμό που περιβάλλεται από σχιστόλιθο ο οποίος όμως λόγω εμποτισμού αποτελεί κοίτασμα με συνεχώς απομοιούμενη ακτινικά περιεκτικότητα σε χρήσιμα μέταλλα. Για το σχεδιασμό της εκμεταλεύσεως του πρέπει:

. Να γίνει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απόληψη του κοιτάσματος. Να μην υποθηκευτεί η επέκταση της εκμετάλλευσης στις χαμηλότερες περιεκτικότητες όταν τα οικονομικοτεχνικά δεδομένα επιτρέψουν κάτι τέτοιο.

. Να περιοριστούν κατά το δυνατόν οι χώροι επέμβασης ειτε με τη μορφή εκσκαφών ειτε με την μορφή αποθέσεων.

. Δεδομένου του μεγάλου όγκου του κοιτάσματος να αφήνεται δυνατότητα εξελιγμένων τεχνολογιών στο μέλλον ακόμα και στην προσδιορισμένη εφαρμογή του προτεινόμενου έργου”.

Η δυνατότητα αυτή είχε προβλεφθεί ήδη από την Προκαταρκτική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΠΠΕ, 2006) και το “Επενδυτικό Σχέδιο Ανάπτυξης των Μεταλλείων Κασσάνδρας” (2006).

Κατά την ΠΠΕ (σελ.6-3):

Η περιβαλλοντικά βέλτιστη μέθοδος εκμετάλευσης είναι… επιφανειακή εκμετάλλευση μέχρι βάθους 400μ. σε συνδυασμό με υπόγεια εκμετάλλευση με λιθογόμωση…Οσον αφορά την επιλογή του σεναρίου εκμετάλλευσης, οι συνθήκες που θα προκύψουν καθώς και ο λεπτομερής σχεδιασμός που θα ακολουθήσει το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης , λαμβάνοντας υπόψη την αναμενόμενη εξέλιξη της μεταλλευτικής τεχνολογίας και τα γεωτεχνικά δεδομένα των πρώτων ετών λειτουργίας της μονάδας θα καθορίσουν την τελική επιλογή”.

Κατά το Επενδυτικό Σχέδιο (4.2.3.2 σελ. 4-20):

Ολες οι στοές προπαρασκευής υπογείως σχεδιάζονται εντός της ζώνης της μεταλλοφορίας και το εξορυχθέν πέτρωμα θα τροφοδοτεί το εργοστάσιο εμπλουτισμού. Στα αποθέματα αυτά γίνεται παραδεκτό ότι δεν υπάρχει αραίωση ή απώλεια στην επιφανειακή εκμετάλλευση καθώς η παραγωγή του μεταλλεύματος θα είναι μαζική και αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 60% του συνολικού εξορυσσόμενου υλικού.Για τον προσδιορισμό των αποθεμάτων κάθε μπλόκ συγκεκριμένων διαστάσεων αξιολογήθηκε ανεξάρτητα και αν η περιεκτικλοτητα του σε Au και Cu είναι τέτοια που να καλύπτει το κόστος επεξεργασίας, θεωρήθηκε εκμεταλλεύσιμο…”

Στις 15 Ιουλ. 2011, μία μόλις εβδομάδα μετά την υπογραφή της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων από τον Υπουργό Περιβάλλοντος, η EUROPEAN GOLDFIELDS ανακοίνωσε ότι αναθεωρεί τα γεωλογικά και μεταλλευτικά της αποθέματα σύμφωνα με νέες, πιο ρεαλιστικές τιμές των μετάλλων (Resources and Reserves Update, July 15, 2011).

Σύμφωνα με αυτήν την ανακοίνωση, οι τιμές των μετάλλων αναθεωρούνται σε Au $1000/oz (υπερδιπλάσια αυτής που είχε ληφθεί υπόψη στο σχεδιασμό του έργου) και Cu $3,25/lb. Τα γεωλογικά αποθέματα αυξάνονται στα 246 εκατ. τόνους, στα οποία προστίθεται και ένα “νέο πιθανό γεωλογικό κοίτασμα” 116 εκατ. τόνων “στη γειτονιά του σχεδιαζόμενου open-pit”, άρα συνολικά 362 εκατ. τόνοι. Το νέο αυτό γεωλογικό απόθεμα περιέχει 828.000 ουγγιές χρυσού και 288.000 τόνους χαλκού. Και:

αν αποδειχθεί ότι τα γειτονικά γεωλογικά αποθέματα είναι πιο εκτεταμένα, η εγκεκριμένη ΜΠΕ επιτρέπει μια φαρδύτερη επιφανειακή εκσκαφή και επέκταση της διάρκειας της επιφανειακής εξόρυξης”.

Ανοικτό όρυγμα σε επαφή με το χώρο απόθεσης

Από το χάρτη 17-4 του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ ΙΙ της ΜΠΕ και τις σχετικές τομές του χώρου απόθεσης και του φράγματος Καρτζά του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ ΙΙ προκύπτει ότι ο χώρος απόθεσης Καρατζά στο ανώτερο τμήμα του βρίσκεται σε επαφή με το νότιο τμήμα του ανοικτού ορύγματος διαμέτρου 700 μ.

  • Το ανώτατο υψόμετρο του χώρου απόθεσης του κοιτάσματος και της ανοικτής εξόρυξης συμπίπτουν στο +640.

  • Το κατώτερο επίπεδο του ορύγματος στο +430 είναι περίπου το αυτό με το κατώτερο επίπεδο της επιφάνειας απόθεσης στο +410

Η χωροθέτηση του χώρου απόθεσης εμποδίζει μελλοντική διεύρυνση του ανοικτού ορύγματος. Αλλά με την πρώτη ήδη αναβάθμιση των τιμών χρυσού-χαλκού και συνακόλουθα και του εξορυκτέου κοιτάσματος, προκύπτουν δυο εξόχως σημαντικά θέματα:

  1. Γίνεται επιβεβλημένη η διεύρυνση του ορύγματος στο χώρο απόθεσης.

  2. Οι χώροι απόθεσης καθίστανται ανεπαρκείς για τις επιπλέον ποσότητες αποβλήτων εμπλουτισμού που θα προκύψουν.

Ερπυσμός

Η εγγύτητα/επαφή του ανοικτού ορύγματος αλλά και της υπόγειας εξόρυξης με το χώρο απόθεσης και το φράγμα “Καρατζάς” δημιουργούν ένα μείζον πρόβλημα αστοχίας το οποίο δεν έχει αντιμετωπισθεί. Το εξής:

Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΔΟΝΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΥΞΗ ΜΕ ΕΚΡΗΚΤΙΚΑ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΑΠΟΘΕΣΗΣ (“ΕΡΠΥΣΜΟΣ”).

Σύμφωνα με τη ΜΠΕ (Πιν. 5.3.92.3 σελ.5.3-105), η ετήσια κατανάλωση εκρηκτικών είναι 1.833 τόνοι.

Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII της ΜΠΕ ερευνάται η χωροθέτηση των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων σε σχέση με τους κοντινούς οικισμούς Μ.Παναγία και Παλαιοχώρι (σελ. 15/29).

Πουθενά όμως στη ΜΠΕ δεν γίνεται αναφορά για τυχόν επιπτώσεις της χωροθέτησης του χώρου απόθεσης και του φράγματος Καρατζά σε επαφή με το ανοικτό όρυγμα στο οποίο θα γίνονται εξορύξεις με χρήση ποσότητας εκρηκτικών 1833 τόνων κατ’έτος. Ούτε φυσικά υπάρχει πουθενά στη ΜΠΕ οποιοσδήποτε έλεγχος της επιπόνησης από ερπυσμό του χωμάτινου φράγματος και ρευστοποίησης των αποβλήτων του χώρου απόθεσης, λόγω των συνεχών καθημερινών επί 11 έτη δονήσεων από τις εκρήξεις στο ανοικτό όρυγμα και στην υπόγεια εξόρυξη και επί 20 ακόμα έτη μόνο στην υπόγεια εξόρυξη.

Συγκεκριμένα:

α. ΜΠΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII σελ. 15/29:

Η μέθοδος εκμετάλλευσης του μεταλλείου. Αναφέρεται σχετικά ότι θα γίνει συνδυασμός μιας επιφανειακής εκμετάλλευσης μεσαίου (300 m) ή μεγαλύτερου (400 m) βάθους, ακολουθούμενη από υπόγεια εκμετάλλευση με τη μέθοδο της κατακρήμνισης οροφής ή της λιθογόμωσης, αντίστοιχα. Στο σχεδιασμό του μεταλλείου προβλέπεται, επίσης, και η εγκατάσταση συστήματος πρόθραυσης του εξορυσσόμενου μεταλλεύματος πριν αυτό οδηγηθεί στο εργοστάσιο κατεργασίας.”

β. ΜΠΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII σελ. 16/29:

Ο σχεδιασμός του χώρου απόθεσης στερεών καταλοίπων. Ο σχεδιασμός του έργου προβλέπει σταδιακή ανάπτυξη, η οποία περιλαμβάνει δύο στάδια. Το πρώτο στάδιο περιλαμβάνει την κατασκευή του αναχώματος Νο.1 στη ρεματιά Καρατζά με χρήση του στείρου υλικού που θα παραχθεί από την αρχική αποκάλυψη της επιφανειακής εκμετάλλευσης. Όταν ο χώρος αυτός αρχίσει να λειτουργεί για την απόθεση των στερεών καταλοίπων, όταν δηλαδή αρχίσει να γεμίζει με τέλματα, τότε ξεκινάει η κατασκευή του αναχώματος Νο.2 στη ρεματιά Λοτσάνικο με χρήση στείρου υλικού και πάλι από την ανάπτυξη της επιφανειακής εκμετάλλευσης. Μόλις ο χώρος απόθεσης Νο.1 εξαντληθεί, τότε τα τέλματα αρχίζουν να αποτίθενται στον χώρο απόθεσης Νο.2 με ταυτόχρονη ολοκλήρωση της αποκατάστασης του χώρου απόθεσης Νο.1. Τα αναχώματα στο Λοτσάνικο και Καρατζά σχεδιάστηκαν κατά τρόπο τέτοιο που να εξασφαλίζουν αποθηκευτική δυνατότητα 52 Mm3.”

γ. ΜΠΕ σελ. 7.11-34:

Σαν Φάση λειτουργίας επιλέγουμε τον χρόνο που έχουμε την μεγίστη δραστηριότητα (εξόρυξη υλικών και αγόνων). Ο χρόνος αυτός είναι ο δεύτερος χρόνος λειτουργίας του μεταλλείου των Σκουριών στον οποίο προβλέπεται η εξόρυξη 8 Mt μεταλλεύματος αλλά και 9.9 Mt αποβλήτων εξόρυξης, συνολικά 17.9 Mt. Η ποσότητα είναι η μεγίστη που αναμένεται να προκύψει κατά την περίοδο λειτουργίας του μεταλλείου Σκουριών και ως εκ τούτου εξετάζεται ως το δυσμενέστερο σενάριο λειτουργίας του υποέργου”.

Από την αναφορά (α) προκύπτει ότι για βάθος ορύγματος 300 μ διάμετρος 900 μ και για βάθος 400 μ διάμετρος 1100 μ. Η Υπηρεσία σας οφείλει να μας απαντήσει αν, με βάση και την αναθεώρηση αποθεμάτων της 15ης Ιουλίου 2013 από την εταιρεία, το τελικό βάθος θα είναι 200, 300 ή 400 μ και η τελική διάμετρος 700, 900 ή 1100 μ. Οτιδήποτε πάνω από τα 700 μ διάμετρο εμπίπτει μέσα στον εγκεκριμένο με την ΚΥΑ 201745/2011 χώρο απόθεσης του Καρατζά.

Από την αναφορά (β) προκύπτει ότι και όταν ακόμα θα έχει αποπερατωθεί το φράγμα “Καρατζά” και θα έχει πληρωθεί με απόβλητα ο χωρος απόθεσης, η δραστηριότητα των εκρήξεων θα είναι συνεχής, ενώ ταυτόχρονα θα έχει αποπερατωθεί και το φράγμα “Λοτσάνικό” που θα δέχεται και αυτό τις καθημερινές και συνεχείς επιπονήσεις των δονήσεων από τις εκρήξεις.

Από την αναφορά (γ) προκύπτει ότι η μέγιστη ημερήσια εξόρυξη θα είναι η κολοσσιαία ποσότητα των 50.000 τόνων. Κατά τη ΜΠΕ πιν. 5.3.2-6 (σελ. 5.3-26), για κάθε 1 τόνο εξορυσσόμενου υλικού καταναλώνονται ~0.25 κιλά εκρηκτικού. Και για 50.000 τόνους εξόρυξης καταναλώνονται 12,5 τόνοι/ημέρα! Από την ποσότητα αυτή που καταναλώνεται σε μία μέρα για μια διαδοχική σειρά εκρήξεων σε ελάχιστο χρονικό διάστημα γίνεται αντιληπτό το μέγεθος κάθε δόνησης και επομένως η επιπόνηση του σώματος του φράγματος και η τάση προς ρευστοποίηση του σώματος των αποθηκευμένων αποβλήτων. Επιπλέον των ανωτέρω η σειρά των εκρήξεων προκαλεί δονήσεις διαφορετικής συχνότηττας στο έδαφος που περιβάλλει τα απόβλητα και στο οποίο εδράζεται το φράγμα, με βεβαιότητα πλέον συντονισμού με την ιδιοσυχνότητα του φράγματος.

Κατά τη ΜΠΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII (σελ.7):

3.3 Επιπτώσεις δονήσεων και θορύβου στις κατασκευές

Οι επιπτώσεις των δονήσεων στις κατασκευές εξαρτώνται άμεσα από την μέγιστη ταχύτητα σωματιδίου στην βάση της κατασκευής, από την συχνότητα της δόνησης και από τα χαρακτηριστικά της κατασκευής.

Εφ’ όσον η κυρίαρχη συχνότητα της δόνησης στο έδαφος πλησίον της κατασκευής είναι παραπλήσια με την ιδιοσυχνότητα αυτής, τότε η τελική δόνηση επί της κατασκευής εμφανίζεται ενισχυμένη (συντονίζεται) και το αποτέλεσμα είναι εντονότερο από την δόνηση του εδάφους, αυξάνοντας παράλληλα και τον κίνδυνο πρόκλησης ζημιών.

Οι προκαλούμενες ζημιές ανάλογα με το μέγεθος της δόνησης μπορεί να είναι αισθητικές (μικρορωγμές σε επιχρίσματα), έντονες ρωγματώσεις σε τοιχοποιία χωρίς να επηρεάζεται η στατική επάρκεια της κατασκευής έως ρωγματώσεις στην φέρουσα κατασκευή (στοιχεία από σκυρόδεμα), οι οποίες μειώνουν την στατική επάρκεια αυτής.

Αν και αναγνωρίζονται οι επιπτώσεις του φαινομένου του ερπυσμού στις “κατασκευές” γενικώς, δεν γίνεται καμμία αναφορά για τις επιπτώσεις στο σώμα των φραγμάτων και στα αποτεθειμένα απόβλητα!

Όμως η ρευστοποίηση με αυτές τις δονήσεις δεν θα περιορισθεί “στα ανώτερα 30 μ.” των αποβλήτων αλλά θα επεκταθεί στο συνολικό όγκο των 29,0 εκατ. κ.μ. του χώρου απόθεσης Καρατζά και των 15,0 εκατ. κ.μ. του χώρου απόθεσης Λοτσάνικο.

Εξεύρεση των υλικών κατασκευής των φραγμάτων

Κατά τη ΜΠΕ σελ.5.3-76:

Τα απόβλητα εξόρυξης (στείρα) που θα προκύψουν από το μεταλλείο (μόνο από την ανοικτή εξόρυξη αφού η υπόγεια παράγει μόνο μετάλλευμα) θα μεταφερθούν στην περιοχή της έδρασης του φράγματος… Εναλλακτική λύση στη χρήση των αποβλήτων εξόρυξης για την κατασκευή των φραγμάτων θα ήταν η κατασκευή επιπλέον ενοποιημένου ορύγματος για χρήση του ως δανειοθαλάμου για την εξεύρεση αδρανών υλικών και ταυτόχρονα αποθεσιοθαλάμου για την απόθεση των άχρηστων αποβλήτων εξόρυξης του μεταλλείου.

Δεδομένου ότι η συνολική απαιτούμενη ποσότητα αδρανών θα ήταν 33,4 εκατ. τόνοι (περίπου 13,3 εκατ. κ.μ.), για εκτιμώμενο βάθος δανειοθαλάμου περί τα 20 μ, η αναγκαία έκταση θα ήταν της τάξης των 670 στρεμμάτων σε θέση πλησίον των εγκαταστάσεων απόθεσης”.

Σύμφωνα με τη ΜΠΕ σελ. 5.3-2:

Με τα απόβλητα εξόρυξης του ορύγματος:

  • Θα κατασκευασθούν τα δυο φράγματα

  • Θα επιστρωθεί η επιφάνεια του ορύγματος (393 στρέμματα)

  • Θα επιστρωθούν οι επιφάνειες των δυο χώρων απόθεσης (1.328 στρέμματα)”

Δηλαδή επιπλέον των 13,3 εκατ. κ.μ. θα απαιτηθούν άλλα 0.9 εκατ. κ.μ.

Και συνολικά 14,2 εκατ. κ.μ. ή δανειοθάλαμος 710 στρεμμάτων.

Τα 14,2 εκατ. κ.μ. είναι 42,6 εκατ. τόνοι στείρων.

Όπως αποτυπώνεται στο Σχέδιο “SECTION A-A / PREDESIGN OF OPEN PIT – SKOURIES PROJECT” το σύνολο του εξορυκτέου υλικού του ανοικτού ορύγματος είναι μετάλλευμα. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά στο ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ 4.4.26 σελ. 4-28: “Λόγω της χωροθέτησης των υπόγειων έργων προσπέλασης πλησίον του πυρήνα του κοιτάσματος και της ακτινικής διασποράς της μεταλλοφορίας, τα υλικά που θα εξορυχθούν από τη διάνοιξη των εν λόγω έργων χαρακτηρίζονται από επαρκείς περιεκτικότητες σε χρυσό και χαλκό για να ταξινομηθούν ως μετάλλευμα… Ως εκ τούτου τα υλικά αυτά δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των αποβλήτων εξόρυξης”.

Τα υπόγεια αυτά έργα (φρέαρ καθόδου, ελικοειδές κεκλιμένο) χωροθετούνται σε απόσταση ως 700 μ από τον πυρήνα του κοιτάσματος! Προκύπτει έτσι ότι το σύνολο της εξόρυξης του ανοικτού ορύγματος είναι μετάλλευμα που θα οδηγηθεί στον εμπλουτισμό και η ποσότητα των στείρων είναι μηδενική ή αμελητέα και επομένως τα 14,2 εκατ. κ.μ. στείρων που θα απαιτηθούν μπορούν να εξευρεθούν μόνο από τον δανειοθάλαμο των 710 στρεμμάτων ο οποίος όμως δεν έχει προβλεφθεί και δεν έχει φυσικά εγκριθεί.

Η κατασκευή/αποπεράτωση της 1ης φάσης του φράγματος Καρατζά είναι αδύνατη σήμερα και στο ορατό μέλλον και για έναν ακόμα αποφασιστικό λόγο.

Ιδιοκτησιακό καθεστώς

ΜΠΕ σελ.5.3-83

Δρόμοι εξυπηρέτησης του έργου

Οι εγκαταστάσεις απόθεσης αποβλήτων (άρα και των φραγμάτων) θα εξυπηρετηθούν από τον κύριο δρόμο πρόσβασης που συνδέει την έξοδο της ράμπας του ενοποιημένου επιφανειακού ορύγματος με τον πόδα των δυο φραγμάτων, μέσω μιας διαδρομής που έχει βόρεια γενική κατεύθυνση και οδεύει περιμετρικά της εγκατάστασης απόθεσης που δημιουργείται από το φράγμα Λοτσάνικου. Ο εν λόγω δρόμος έχει σχεδιασθεί ως διπλής κατεύθυνσης με πλάτος 25 μ”!

Ο δρόμος αυτός (λεωφόρος!) στο μεγαλύτερο τμήμα του βρίσκεται μέσα στο ιδιόκτητο δάσος της Ι.Μ. Ιβήρων και η έναρξη της κατασκευής του προσδιορίζεται στο απώτερο μέλλον, όταν (αν) η εταιρεία αποκτήσει την ιδιοκτησία του.

Πρόγραμμα Παρακολούθησης

Κατά την ΜΠΕ σελ. 5.3-85:

Έλεγχος λειτουργίας των εγκαταστάσεων απόθεσης:

Προτείνεται εκτενές και συστηματικό πρόγραμμα παρακολούθησης των εγκαταστάσεων απόθεσης αποβλήτων εμπλουτισμού και των αντίστοιχων φραγμάτων, τόσο κατά τη λειτουργία των εγκαταστάσεων όσο και μετά το πέρας αυτής. Συγκεκριμένα για την παρακολούθηση της γεωτεχνικής ευστάθειας των φραγμάτων προτείνεται να εγκατασταθούν:

Πιεζόμετρα για το έλεγχο της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα στο σώμα των φραγμάτων και στη βάση θεμελίωσης. Συνολικά προβλέπονται τρεις ομάδες διπλών πιεζομέτρων στην στέψη και σε κάθε δεύτερο αναβαθμό στην κατάντη παρειά των φραγμάτων, εκ των οποίων το ένα θα βρίσκεται εντός του υποβάθρου θεμελίωσης και το δεύτερο πάνω από την αποστραγγιστική ζώνη βάσης.

Πιεζόμετρα παρακολούθησης του υδροφόρου ορίζοντα πλησίον του πόδα της κατάντη παρειάς των φραγμάτων και στα δύο αντερείσματα

Μάρτυρες τοπογραφικής παρακολούθησης καθιζήσεων στην κατάντη παρειά των φραγμάτων σε συνδυασμό με εγκατάσταση σταθερών σταθμών τοπογραφικής αποτύπωσης

Μετά την ολοκλήρωση κατασκευής των φραγμάτων, επιταχυνσιογράφος σε κατάλληλη θέση στη στέψη των φραγμάτων και επί φυσικού βραχώδους εδάφους στο αντέρεισμα μεταξύ των δύο φραγμάτων και πλησίον του πόδα των φραγμάτων.

Επιπροσθέτως, προτείνεται και παρακολούθηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών των υπογείων νερών με δειγματοληψία των πιεζομέτρων και προσδιορισμό των φυσικοχημικών χαρακτηριστικών τους”.

Ας δεχθούμε ότι όλα αυτά θα τηρούνται ανελλιπώς κατά τη διάρκεια της παρουσίας της εταιρείας στην περιοχή. Τα φράγματα όμως και τα τέλματα αποβλήτων θα παραμείνουν και μετά την αποχώρηση της εταιρείας, προγραμματισμένη λόγω εξόφλησης των κοιτασμάτων ή απρογραμμάτιστη και εντός μιας νύχτας κατά την πάγια τακτική των μεταλλευτικών εταιρειών. Θα παραμείνουμε πιθανώς και εμείς οι κάτοικοι αν δεν έχουμε εξαναγκασθεί από την “επένδυση” να μεταναστεύσουμε. Η ευρύτερη περιοχή του “υποέργου Σκουριές” σε μια συνολική έκταση περίπου 5.000 στρεμμάτων, με τους δρόμους και τα συνοδευτικά έργα και εργασίες του “υποέργου”, θα είναι φαλακρή και με έντονα διαταραγμένο το φυσικό της ανάγλυφο. Η δίαιτα των νερών και η συμπεριφορά τους σε πλημμυρικά φαινόμενα στο νέο περιβάλλον του βουνού, ούτε έχει ούτε μπορεί να προβλεφθεί. Είναι επίσης δεδομένο ότι ούτε έχει προβλεφθεί ούτε μπορεί να υπάρξει μέριμνα, συντήρηση και έλεγχος όλων των παραμέτρων συμπεριφοράς των φραγμάτων και των τελμάτων απόθεσης με τις τάφρους και τα άλλα “υδραυλικά” έργα τους όταν η ELDORADO GOLD θα έχει επιστρέψει στο Βανκούβερ και η θυγατρική της HELLAS GOLD δεν θα υπάρχει.

Στο ανάλογο με το φράγμα του Καρατζά, φράγμα των Κρεμαστών, η μέριμνα, παρακολούθηση και συντήρηση παραμένει ανελλιπής και σχολαστική μέχρι σήμερα και θα συνεχιστεί εξασφαλισμένα για όσα χρόνια υπάρχει η λίμνη των Κρεμαστών.

ΓΙΑ ΟΛΑ ΑΥΤΑ

Ως κάτοικοι της περιοχής που θα κατασκευασθούν τα επίμαχα έργα και με όσα πιο πάνω έχουμε καταθέσει, ζητούμε από την Υπηρεσία σας να μας απαντήσει τεκμηριωμένα στα πιο κάτω ερωτήματα:

  1. Έχει κατασκευασθεί και λειτουργεί για διάστημα >10 ετών οπουδήποτε στον κόσμο ανάλογο έργο και ειδικά με απόβλητα ειδικού βάρους >1,5 t/m3 και με επιφάνεια απόθεσης κλίσης 12%; Να μας γνωστοποιήσετε το έργο και τα χαρακτηριστικά του.

  2. Έχει προηγηθεί της ΜΠΕ ή της Τεχνικής Μελέτης και έχει ληφθεί υπ’οψη πλήρης γεωτεχνική έρευνα του εδάφους θεμελίωσης των έργων; Έχει υποβληθεί στην Υπηρεσία σας;

  3. Έχει αντιμετωπιστεί στην Τεχνική Μελέτη – στη ΜΠΕ δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά – το ζήτημα των επιπτώσεων στα φράγματα και στο σώμα των τελμάτων λόγω του φαινομένου του ερπυσμού από τις καθημερινές εκρήξεις με ποσότητα εκρηκτικών 1833 τόνους ετησίως; Υπάρχουν σχετικοί υπολογισμοί και αποτελέσματα προσομοίωσης σε μοντέλα υπό κλίμακα; Εαν υπάρχουν, παρακαλούμε να μας τα χορηγήσετε δαπάναις μας.

  4. Έχει γίνει μελέτη προσομοίωσης μιας πιθανής αστοχίας του φράγματος με “ρευστοποίηση των ανώτερω 30 μ των τελμάτων”, η οποία πιθανολογείται στη ΜΠΕ; Έχει επίσης γίνει μελέτη προσομοίωσης της εξέλιξης της κατάκλυσης της κατάντι περιοχής και του θαλάσσιου χώρου των κόλπων Ιερισσού και Στρυμονικού από τα 14,5 εκατ. κ.μ. του σώματος των φραγμάτων και των 45 εκατ. κ.μ. των τελμάτων που συγκρατούν, από το χρόνο ΜΗΔΕΝ μέχρι το τέλος της εξέλιξης του φαινομένου; Εαν έχουν γίνει, παρακαλούμε, δαπάναις μας, να μας τις χορηγήσετε. Τονίζουμε ότι το υλικό κατασκευής είναι εδαφικό και το αποτιθέμενο υλικό είναι τέλμα εμπλουτισμού, ενώ η μέση κλίση του κατάντι των φραγμάτων εδαφικού αναγλύφου της περιοχής έχει έντονες πτυχώσεις με μέση κλίση 15%. Επειδή η απόσταση των δυο φραγμάτων είναι εξαιρετικά μικρή (μέχρι και 100 μ), τυχόν αστοχία του ενός πιθανόν να συμπαρασύρει και το δεύτερο.

  5. Έχει τεκμηριωθεί στην Τεχνική Μελέτη η επάρκεια των “έργων περιμετρικής υδραυλικής προστασίας” (ΜΠΕ σελ. 5.3-83), δηλαδή των τριών αυλακιών διατομής 4,00Χ1,00=4,0 τ.μ. που θα υποκαταστήσουν τη φυσική λειτουργία των δυο ρεμάτων με κοίτες βάθους >200μ και με δασοκάλυψη πρανών 100%, δηλαδή με διατομή παροχής >10.000 τ.μ. για το κάθε ρέμα; Έχει αντιμετωπιστεί η παροχέτευση των υδάτων όταν τα τρία αυλάκια συνολικού μήκους 9.673μ. με την πρώτη δυνατή βροχή αποφραχθούν από φερτές ύλες, θάμνους και κλαδιά. Η παροχή απορροής θα γίνει τότε ΜΗΔΕΝΙΚΗ και η συνολική παροχή των λεκανών απορροής των ρεμάτων θα καταλήγει στην κεκλιμένη επιφάνεια των τελμάτων. Έχει αντιμετωπισθεί αυτό στην Τεχνική Μελέτη; Παρακαλούμε να μας χορηγήσετε τη σχετική αναφορά.

  6. Κατά τη ΜΠΕ σελ. 5.3-73: “Για λόγους περιβαλλοντικής προστασίας της περιοχής, η διαχείριση των όποιων νερών συγκεντρώνονται στην επιφάνεια των εγκαταστάσεων απόθεσης γίνεται εσωτερικά των εγκαταστάσεων απόθεσης και ανακυκλώνεται στο εργοστάσιο εμπλουτισμού για την κάλυψη των αναγκών του σε νερό κατεργασίας”. Αλλά τα απόβλητα κατά τη ΜΠΕ είναι αφενός αδρανή και ακίνδυνα και αφ’ετέρου συμπαγή και υδατοστεγή. Ποιος λόγος λοιπόν “περιβαλλοντικής προστασίας της περιοχής” υφίσταται;
    Αν όμως υφίσταται τέτοιος λόγος, τότε η “περιβαλλοντική προστασία” επιτυγχάνεται κατά τη διάρκεια λειτουργίας του εργοστασίου εμπλουτισμού με ανακύκλωση του νερού. Μετά την παύση λειτουργίας του εργοστασίου εμπλουτισμού εκλείπουν οι λόγοι “περιβαλλοντικής προστασίας της περιοχής”;

  7. Με ραγδαίους ρυθμούς ολοκληρώνεται η εκχέρσωση του δάσους και τα χωματουργικά έργα για την κατασκευή του φράγματος “Καρατζάς”. Για τη μεταφορά του υλικού κατασκευής των φραγμάτων – και στη συνέχεια των τελμάτων – προϋπόθεση είναι η αποπεράτωση της λεωφόρου πλάτους 25 μέτρων μέσα στο δάσος της Ι.Μ. Ιβήρων. Αλλά η απαραίτητη έκταση των 925 στρεμμάτων αυτού του δάσους δεν έχει εξασφαλισθεί από την εταιρεία. Ούτε όμως προβλέφθηκε και ούτε έχει εγκριθεί εναλλακτική οδός. Δεδομένου ότι η έγκριση των εργων πρόσβασης είναι αρμοδιότητα της Υπηρεσίας σας, τι προβλέπεται για την δυνατότητα κατασκευής των φραγμάτων;

Οφείλετε κατά το νόμο να μας δώσετε τις απαντήσεις που σας ζητάμε.

Φράγματα αποβλήτων της Ελληνικός Χρυσός στις Σκουριές: Τεχνικά έργα ή "ατυχήματα έτοιμα να συμβούν";
Εκδήλωση-Ενημέρωση στην Ορεστιάδα, 29/9/13